Verlies van vader:

Nooit meer zijn onvoorwaardelijke liefde

Mijn vader zou vandaag 95 jaar oud zijn geworden. Ter ere van hem schrijf ik dit blog op zijn verjaardag. Mijn vader is plotseling gestorven aan een longontsteking. Ik was net 10 dagen daarvoor moeder geworden. Het geluk van dit jonge moederschap werd overschaduwd door een achtbaan van verschillende gevoelens van ongeloof, machteloosheid en verdriet. Een vreemde ervaring van nieuw leven en de dood is ineens dichtbij. Ik ontving felicitatie- en rouwkaarten op hetzelfde moment. 

Mijn vader is 18 jaar ziek geweest. Hij liep een schedelbasisfractuur op bij een ongeluk. Zijn karakter veranderde hierdoor en hij verloor vele lichamelijke functies. In deze 18 jaar heb ik telkens beetje bij beetje afscheid van hem genomen, van de oude vertrouwde vader. Mijn vader had een grote levensdrift. Hij wilde graag honderd jaar worden. Ondanks zijn steeds grotere afhankelijkheid wilde hij graag bij ons blijven. Hij is mijn grote voorbeeld in hoe je met verliezen omgaat en toch positief in het leven blijft staan en zijn onvoorwaardelijke liefde.

Verschil in rouwen na plotseling overlijden of een lang ziekbed

Er is een groot verschil tussen iemands plotseling overlijden of na een lang ziekbed. Bij een plotseling overlijden heb je geen afscheid meer kunnen nemen, niet meer kunnen zeggen wat belangrijk voor je is, geen voorbereiding gehad op wat komen gaat.  Bij een ziekbed wanneer de ziekte onomkeerbaar is, en niet meer te genezen, kun je nog dingen afronden, terugkijken op het samen geleefde leven. Samen nog dingen regelen voor als de ander er niet meer is. Misschien is er nog tijd om alles te zeggen wat je nog wilt zeggen, om echt afscheid te nemen. Dit maakt een groot verschil om het verlies op den duur een plaats te geven in jouw leven.

Betekenis vader

Een vader staat voor bescherming, autoriteit, zorg dragen voor het gezin. Meestal gaan vaders fysieke en opwindende activiteiten met de kinderen doen. Door de speelse en spannende manier waarop een vader met zijn kind omgaat, traint hij het kind in het omgaan met enge en onverwachte dingen. Dit versterkt het zelfvertrouwen en de ondernemingslust.

Het verwerven van nieuwe vaardigheden bevordert de ontwikkeling van autonomie. Een goede hechting met de vader draagt volgens psychologe Martine Delfos bij aan het succesvol maatschappelijk functioneren.

Vaders en dochters hebben vaak een speciale band met elkaar. Hij was degene die over je opschepte. Hij schroefde de zijwieltjes aan je fiets en hij bracht je naar het altaar. Zijn grote handen hielden je schouder vast tijdens het fietsen en hij las verhaaltjes voor. Hij staat 100% achter je, als het gaat om risico’s nemen. Hij wil je gelukkig zien en doet  er alles voor om dat te bereiken. Jouw vader heeft weer andere betekenis als je volwassen bent. Hij kan nog steeds het grote voorbeeld voor je zijn. Zijn gedrag draagt bij aan heel wat levensbagage van zijn dochter: eigenwaarde, respect voor jezelf, en de houding in het leven. Als de dochter te weinig aandacht heeft gehad, kan ze zich afgewezen voelen en constant de waardering van vader blijven zoeken. Als hij haar behoeften niet aanvoelt of niet juist beantwoordt, kan dat invloed hebben op haar ontwikkeling en haar verdere leven.

Is hij afwezig of te toegeeflijk dan kan de dochter moeite hebben om grenzen te stellen. Als vader zich niet echt volwassen gedraagt kan dat gevolgen hebben als onzekerheid en zich kwetsbaar voelen. Bij een vader die te streng  is, te autoritair of weinig spontaan, en te veel straft kan de dochter een pantser ontwikkelen om de angst verlaten te worden te verbergen en in het leven te veel van zichzelf en anderen gaan vragen. De keuze van een levenspartner kan beïnvloed worden door de relatie met de vader. Problemen met vader kunnen doorwerken in de latere liefdesrelaties van de dochter.

Wat betekent verlies van vader? 

Je kunt het gevoel hebben dat je onaantastbare rots in de branding die jou altijd heeft beschermd, weg is. De vader die je troostte wanneer je jouw knuffel kwijt was, jou leerde wat goed en fout was, je stimuleerde als je iets niet durfde of meedacht als je een moeilijke beslissing moest nemen. Nu is hij er niet meer en moet je het zelf doen en ben je in één klap écht volwassen. Hoe hard en pijnlijk het afscheid en de realiteit ook is, het kan in de loop van jaren veranderen in mooie herinneringen en van dankbaarheid. Je kunt als gezin nog bedenken wat vader als advies zou hebben gegeven en aan zijn bemoedigde woorden terugdenken. Volg je zijn normen en waarden?

Hoe kun je met het verlies van vader omgaan?

Welke voorbeelden heb je gehad ten aanzien van verlies? Hoe werd hiermee omgegaan in jouw gezin? Mocht het er zijn? Werd hier over gesproken? Op welke manier heb je geleerd met verdriet, teleurstelling en andere emoties om te gaan?

Bij een verlies ga je altijd naar de eerste beweging die je hebt geleerd uit het ouderlijk huis. Als je jezelf daarvan bewust wordt kun je dit anders aanpakken wanneer deze reactie niet goed meer voelt. 

Ik neem mezelf als voorbeeld. Ik heb geleerd om sterk te zijn en door te gaan en dat is wat ik deed toen mijn vader overleed. Er speelden meer moeilijke dingen in mijn leven en ik ging maar door tot ik een burn-out kreeg en wel mijn rust moest pakken. Mijn lichaam ‘wist’ allang wat er aan de hand was. Drie jaar later toen mijn moeder stierf heb ik het anders aangepakt wat voor mij beter werkte. Ik heb tijd genomen om te rouwen, maakte mijn wereldje kleiner met mensen waar ik me veilig bij voelde en mezelf kon zijn. Ik zocht ontspanning om mijn hoofd en lichaam even rust te geven en het proces te behappen. Deze manier was voor mij fijner. Je leert zo van het eerder verlies hoe je het de volgende keer anders kan aanpakken.

Andere manier van rouwen

Een mooi voorbeeld van anders rouwen hoorde ik van mijn Surinaamse vriendin. De Afro- Surinaamse cultuur neemt echt de tijd om te rouwen. Het is voor hen belangrijk dat ze zich innerlijk en uiterlijk reinigen. Innerlijk reinigen is dat ze praten met de overledene, de gehoorfunctie valt op het laatst uit van ons lichaam. Op deze manier kan er nog gezegd worden wat belangrijk is maar ook om vergeving te vragen of je wensen uit te spreken. Uiterlijke reiniging houdt in dat de overledene wordt gereinigd, mooi wordt gemaakt voor de begrafenis. Degene die overblijft mag niet alleen gelaten worden. De familie blijft acht dagen intens bij elkaar. In deze dagen wordt er gebeden, gehuild en ze eten het favoriete eten van de overledene. Ze geloven dat de geest van de overledene aanwezig is. Ze laten hun emoties gaan, zoals huilen, schreeuwen en boos zijn. Na 8 dagen gaat de geest uit het lichaam, op deze dag vieren ze het leven. Na 6 weken komt de familie weer bij elkaar. Ze eten en drinken met elkaar en zijn dan in een feestelijke stemming. Dit is de eerste gezamenlijke afsluiting van de eerste periode met de familie. 


Na 1 jaar komt de familie opnieuw bij elkaar en hebben zij een gebedsdienst en worden herinneringen gedeeld. Hun geloof is dat, wanneer je praat over de dood, de overledene nog voortleeft onder ons. Als je zwijgt is iemand dood. In de Afro-Surinaamse cultuur eer je je ouders en je hebt veel respect voor ze. Dit zijn de basisnormen van een Afro-Surinamer. Een vader staat voor zorg dragen, hij beschermt en is kostwinner.

Wat heb je geleerd door zijn manier van leven en zijn dood?

Welke voorbeelden heb je gehad van je vader, wat heb je geleerd van hem? Wat maakte hem speciaal?  Wat was belangrijk in zijn leven, waar stond hij voor? Wat neem je mee? Wanneer je vader sterft realiseer je jezelf pas echt wat hij voor je betekend heeft. Een mogelijkheid is om na te leven wat hij belangrijk vond zodat hij op deze die manier verder leeft. Dit kan een troost zijn.  

 

Verlies van moeder 

Mijn moeder is bijna 8 jaar geleden gestorven en op 8 april zou ze 91 jaar zijn geworden. Deze blog is ter ere aan haar en ik wil deze graag delen op haar verjaardag.                      

Mijn wereld stond stil toen ik hoorde dat ze longkanker had. Vragen kwamen bij mij op als: Hoe lang heeft ze nog? Kan ik zonder haar leven? Mijn wereld stortte in en ik heb het vreselijk moeilijk gehad. Op den duur heb ik mijn angst om kunnen zetten om intens te genieten van de tijd die we nog samen hadden. Als ik in angst zou blijven leven zou ik niet de kostbare tijd met haar nog hebben. Telkens wanneer we goed nieuws kregen van het ziekenhuis maakte we er een feestje van. We zijn 6 weken voor haar dood nog op vakantie geweest, waar ik heel dankbaar voor ben. Daarna werd het eten steeds moeilijker voor mijn moeder. ik maakte haar lievelingsgerechten, zodat het eten wat makkelijker ging. Ik wilde graag dat ze wat langer bij ons mocht blijven. Mijn moeder voelde zich dan vervelend wanneer ze niet veel at. 

Ik deelde dit met mijn collega en ze vertelde me dat ik haar hierin niet mocht forceren. Het is haar leven en zij heeft de regie. Mijn collega is ook therapeut en ze vertelde over haar cliënt die kanker had en niet verder wilde gaan met haar behandelingen. Haar gezin vond dit vreselijk moeilijk maar hebben dit na veel verdriet en pijn gerespecteerd. Ik werd op tijd wakker geschud. Ik wilde niet op mijn netvlies hebben dat, wanneer ze gestorven zou zijn, ik haar geforceerd zou hebben met eten omwille van mezelf. Mijn moeder is in haar slaap gestorven, dat is wat ze graag wilde. Er wordt vaak gezegd dat je op jouw manier doodgaat, de manier die bij je past. Ik was dankbaar dat haar wens in vervulling is gegaan. We hadden inmiddels alles gezegd en gedeeld wat we belangrijk vonden.

Betekenis van moeder 

Moeder geeft jou het leven, het zijn jouw wortels van het bestaan. Bij haar voel je jezelf veilig en geborgen en door haar word je gekoesterd. Ze troost je wanneer je verdriet of pijn hebt en ze beschermt je. Een moeder staat voor onvoorwaardelijke liefde. Ze zorgt voor de verbinding in het gezin. 

Wat betekent verlies van moeder? 

Verlies van moeder heeft een grote impact op je leven. Het is een heel ander soort verlies als vele anderen. Bij verlies van moeder ben je geen kind meer en je verliest een stukje van jezelf. Graag willen we onze ouders bij ons houden, ons leven lang. Er zijn verschillen tussen verlies van moeder als je heel jong bent of volwassen. Als je jong bent is dit heel ingrijpend en slaat het een groot gat in je leven. Alle veiligheid en geborgenheid is in één keer weg, het veilige nest is verdwenen. Je kunt je verlaten voelen en naast je verdriet ook boos. 

Bij een puber heeft dit verlies ook een grote impact. Hij/zij is op zoek naar eigen identiteit en moet ineens een groot verlies verwerken. In deze leeftijd is het juist dat ze op een natuurlijke manier los te komen van de ouders. Bij overlijden gebeurt het omgekeerde, wordt het los komen geforceerd. Pubers kunnen in zo’n situatie moeilijk met hun gevoelens omgaan. Ze willen zijn zoals de anderen en vinden dit moeilijk om te delen en kunnen op slot gaan. Vrienden zijn dan heel belangrijk waar ze hun verhaal kunnen delen. Soms lopen de pubers vast en hebben begeleiding nodig.

Als volwassene is het verlies niet minder. De omgeving reageert vaak wel anders als de ouder op leeftijd is. Ze vinden het een natuurlijke beweging, dat mensen op een bepaalde leeftijd sterven. Ook als is je moeder oud geworden het verdriet is er niet minder om, het blijft je moeder. Je kunt je onthecht voelen. Je kunt niet meer je levensvragen met haar delen of vragen beantwoord krijgen over jouw jeugd.

Mijn ervaring

Toen ik mijn moeder verloor was er een enorme leegte. Bij mij kwamen steeds de woorden “nooit meer”. Nooit meer wandelen in de bossen, nooit meer onze gesprekken, nooit meer samen naar de Matheus Passion, nooit meer de alledaagse dingetjes doen die zo gewoon waren.

Mijn meeste vrienden hadden hun ouders nog en mijn broers en zus rouwden op hun eigen manier. Mijn broers en zus hebben ieder hun eigen verhaal met mijn moeder en hun eigen band. Ik zocht lotgenoten om te leren hier mee om te gaan. Helaas was er geen rouwgroep voor mijn leeftijd in die tijd. Er werd veel georganiseerd voor jongeren en ouderen maar niet voorde leeftijd hiertussen in. Bij jongeren en ouderen is deze belevenis anders omdat zijin een andere levensfase zijn dan ik. Later heb ik rouwgroepen opgezet voor mijn leeftijdsgroep van 30 to 65 jaar.

Ik las veel boeken over verlies van moeder, bezocht forums en heb begeleiding gezocht. Ik maakte mijn wereldje kleiner bij mensen waar ik me goed bij voelde en waar ik mezelf kon zijn. Ik nam tijd voor mijn rouw en zocht daarnaast afleiding en ontspanning om hierdoorheen te komen.

Manieren om met verlies van moeder om te gaan

Het is belangrijk om met rouw bezig te zijn, jezelf te realiseren wat je verloren bent, met alle herinneringen die het met zich meebrengt. Geef jezelf ruimte en tijd om te rouwen. Het is heel menselijk om door te willen gaan maar als je niet rouwt komt het op een ander tijdstip terug. Daarnaast is het belangrijk om even lichaam en geest rust te geven. Ontspanning en/of afleiding te zoeken.
Wat geeft jouw ontspanning, wat geeft jouw energie, wat maakt jouw hoofd leeg? Het is voor iedereen anders om zich op te laden. Het is zo belangrijk om een balans te vinden tussen het rouwen en de ontspanning om deze situatie te kunnen behappen. Ik hoor van mijn cliënten dat ze zich schuldig voelen als ze zich even goed hebben gevoeld, of even niet aan de overledene hebben gedacht, of even hebben gelachen. Je hebt dit juist nodig om er doorheen te komen.

Ter ondersteuning van het rouwproces

Helpend kan zijn om met lotgenoten te praten, zij kunnen tot steun zijn. Door regelmatig jouw verhaal te vertellen geef je jezelf meer lucht en het zorgt daarnaast voor verbinding. De omgeving weet dan ook meer wat er in je leeft en kunnen je gerichter helpen en steunen. Mensen in rouw voelen zich vaak alsof ze zich in een andere wereld bevinden. Alles gaat door terwijl jouw wereld stil staat. Iedereen rouwt op zijn eigen manier. Voor de een helpt het om te praten en voor de ander kan wandelen in de natuur helend zijn. Of schrijven of naar muziek luisteren. Er zijn genoeg mensen die de draag- en veerkracht hebben om door hun rouw heen te gaan en het leven weer op te pakken. Anderen hebben professionele ondersteuning nodig.

Niet altijd volgens het boekje.
Rouw is geen vooraf vastgelegd proces, niet in fasen en niet in tijd. Fasen van ontkenning boosheid, verwerking en acceptatie zijn bij iedereen te onderkennen maar niet zo mooi op een rijtje afgehandeld. De bijbehorende emoties en gevoelens gaan vaak kriskras door elkaar heen zodat je soms ervaart dat je al heel wat verwerkt en geaccepteerd hebt terwijl er plotseling toch weer woede en ontkenning kan optreden. 

Ook de duur van het rouwproces is variabel en het is voor iedereen anders hoe lang iemand rouwt. Soms voelt het alsof het na een tijdje achter de rug is terwijl het dan plots toch weer hevig de kop opsteekt. Je kunt weer herinnerd worden aan je dierbare die gestorven is door bijvoorbeeld een beeld, muziek of een geur.

Als je merkt aan jezelf dat het weer beter gaat en verdriet meer op de achtergrond komt en je de dagelijkse activiteiten weer kunt oppakken, dan ben je al verder in het proces van rouw. De zon gaat weer voor je schijnen en je vizier is meer open. Je voelt je steeds meer verbonden met jezelf en met anderen. 

Wat heb je geleerd door haar leven en wat door haar dood?

Welke voorbeelden heb je gehad van je moeder, wat heb je geleerd van haar? Wat maakte haar speciaal? Wat was belangrijk in haar leven, waar stond ze voor? Wat neem je mee? Wanneer je moeder sterft realiseer je jezelf pas echt wat ze voor je betekend heeft. Een mogelijkheid tot troost is om te leven naar wat zij belangrijk vond, zodat ze op deze manier verder leeft.

LEZING: De facetten van verlies..... bij kanker

Dinsdag 2 april 2019   ---   19:00 - 21.00 uur

Inloophuis Midden-Brabant Tilburg

Kanker verandert je bestaan, maar wat die verandering precies inhoudt is voor iedereen anders.

◼Welke gevoelens en emoties kom je tegen en hoe ga je daar mee om?
◼Door welke fases van rouw en verlies ga je heen?
◼️Is er een verschil hoe mannen en vrouwen dit rouwproces benaderen?
◼Haal je kracht uit eerdere ervaringen?
◼Welke hulpbronnen zijn er en hoe zet je ze in?
◼Hoe reageert jouw omgeving en wat doet dat met je? Kan je een beroep doen op jouw omgeving?

Tijdens deze interactieve avond zal harptherapeute Margaret Foster muzikale intermezzo's verzorgen.

Afscheidsfotografie

In het weekend van 22 februari woonde ik een seminar bij met als thema “Afscheidsfotografie”. Het seminar “Afscheidsmomenten on tour” werd georganiseerd door Boukje Canaan van “Afscheidsmomenten” en deze bijzondere bijeenkomst bracht me nieuwe inzichten. Er werd door verschillende fotografen gesproken over afscheidsfotografie. Ze gingen in op de meerwaarde van hun werk.

 


 

 

Afscheidsfotografe Boukje Canaan: haar missie en passie is een gezonde emotionele wereld neerzetten met haar werk. Fotografie bij begrafenis kan van veel betekenis zijn. De nabestaanden kunnen er hun kracht, steun en troost uit putten om hun intieme beelden terug te zien. Tijdens de begrafenis zelf gaat er veel aan je voorbij van de nabestaanden en dan is het van kostbare waarde om terug te kunnen kijken op deze dag volgens Boukje. Reacties van nabestaanden zijn o.a.: “Achteraf zie je pas hoe ’t was”. 

Het is belangrijk in haar vak om de wensen van de nabestaanden in kaart te hebben en zich vrij voelen om te fotograferen. Om liefdevol en integer de beelden vast te leggen en dat er niemand is die zich belemmerd voelt. Wanneer de nabestaanden je niet opmerken dan heb je het goed gedaan als je toch op vele plekken bent geweest.

 

Afscheidsfotografe Gerda Wesselius: Bij afscheidsfotografie gaat het om het vastleggen van wat van betekenis is zonder op te vallen zegt Gerda. Bij de foto’s word je stil als je hierna kijkt. Je ziet de beelden weer anders dan in jouw gedachten. Het is waardevol en dankbaar werk om een afscheidsfotoreportage te maken.  

 

Je kan er met liefde op terugkijken en het is een bijdrage aan de rest van het leven. Er worden beelden vastgelegd bij belangrijke momenten van het leven zoals geboorte, trouwen, speciale verjaardagen. Waarom zou de dood hier niet bij horen? Het is de extra investering waard om een afscheidsboek te hebben waarin de beelden vastliggen. 


 

Gerda voelt zich bevoorrecht om toegelaten te worden in een heel kwetsbaar moment voor de familie. Ze realiseert zich dat ze echt iets toevoegt met haar werk. Als ze foto’s maakt van een overledene dan maakt ze deze zwart/wit, dat geeft een meer sereen beeld. 

 

Ze komt in haar werk bijvoorbeeld ook tegen dat een familielid niet gefotografeerd wil worden. Ze vraagt dan waarom deze persoon bezwaar hiertegen heeft en houdt hier uiteraard rekening mee. Het kan zijn dat na een bepaalde tijd deze persoon toch de fotoreportage wil zien. 

 

Als fotograaf is het essentieel om, voordat je fotografeert, opmerkzaam te zijn naar de lichaamstaal van mensen. Daar valt veel uit te halen. Er zijn twee zaken waar je rekening mee moet houden:

1. De wensen van de familie honoreren, lichaamstaal zien en

2. Wanneer er een fotoreportage bij een begrafenis/crematie wordt gemaakt moet dat bij de condoleanceregister vermeld worden.

 

Na het seminar realiseer hoeveel toegevoegde waarde afscheidsfotografie heeft en zou dit zeker willen aanbevelen bij mensen. Bij mijn ouders is er gefilmd en geen foto’s gemaakt. Het was toen net in opkomst. Ik zou er nu zeker voor kiezen. De foto’s zijn zo integer en liefdevol gemaakt.

Verlies van broer of zus

In het weekend van 22 februari woonde ik een seminar bij met als thema “het gemis van broer of zus”. Het seminar “Afscheidsmomenten on tour” werd georganiseerd door Boukje Canaan van “Afscheidsmomenten” en deze bijzondere bijeenkomst bracht me nieuwe inzichten. Ik vond het een interessant onderwerp, zowel persoonlijk als zakelijk. Ik heb zelf 1 zus en 2 broers en wil graag meer weten over het verlies van een broer of zus. 

 

Het seminar werd geopend met een voorwoord over de poort van je hart. Wanneer je tegenslagen of verlies lijdt, kun je de poort van je hart sluiten. Open je na de rouwperiode weer je hart en sta je dan weer open voor liefde? En kun je het leven dan weer omarmen? Of blijft je hart gesloten of gaat het slechts open op een kiertje? Je kunt verschillende keuzes maken.

Ik realiseer na dit seminar dat het onderwerp rouwen om broer of zus een ondergeschoven kindje is en dat er niet veel of minimaal onderzoek naar is verricht. De reden daarvoor is het dat er geen geld voor is. 

Broers en zussen zijn fundamenteel in je leven en zijn een eerstegraads contact. Het zijn de langste relaties die je hebt in je leven en verlies van zo’n relatie heeft grote impact voor de rest van je leven.

 

Minke Weggemans (schrijfster en theoloog) is ervaringsdeskundige en gaat op onderzoek uit. Persoonlijk krijgt ze geen erkenning van haar omgeving voor het gemis dat zij ervaart bij het verlies van broer en zus en gaat zelf op onderzoek uit. Ze besluit om veel mensen te interviewen die verlies van broer of zus hebben meegemaakt. Vragen die gesteld worden zijn: “Wat voor impact heeft dit op je en hoe is het om zonder broer of zus verder te leven? Wordt het erkend en herkend door de omgeving? Zo komt ze erachter dat de omgeving vaak zorgdraagt naar de ouders en niet zo zeer aan de broers of zussen. 

Minke gaat voor haar ouders zorgen en is waakzaam voor haar eigen gezondheid zodat de ouders niet nog een kind gaan verliezen. Je bent aan het redderen en komt daardoor niet aan je eigen verdriet toe zegt ze. Uit haar onderzoeken stelt ze vast dat het verdriet van broer of zus een ondergeschoven kindje is waar weinig aandacht voor is. 

De rouw is vaak onzichtbaar bij broers en zussen. Niet altijd kent de omgeving de zus of de broer, ze kunnen buiten de stad of verder weg wonen. De rouw loopt niet als er niet naar gevraagd wordt en haar ervaring is dat je het zelf hier over moet hebben en hiervoor moet gaan staan. 

Twee mogelijkheden zijn er: zwijgen of delen. Minke heeft veel desinteresse ervaren, zelfs bij haar huisarts. Hij noteert het als een droog feit en vergeet te condoleren! Ze bedoelt dit niet als verwijt maar als constatering dat mensen niet realiseren wat voor impact het verlies van een broer of zus op je heeft. 

Minke geeft als advies aan broers en zussen om je wensen kenbaar te maken als je broer of zus stervende is en je hem of haar graag zou willen zien. Regelmatig beslist de partner of de kinderen wat er gaat gebeuren. Het is je enigste kans. Verder vindt ze het belangrijk de overledene in het licht te zetten en haar of hem bij naam te blijven noemen. In geval er geen contact is met broer of zus tijdens het leven kan het gemis bij sterfte heftiger zijn. Het verdriet om wat je verloren hebt of gehoopt had. Minke heeft Stichting Broederziel Alleen opgericht. Het is voor broers en zussen om hun rouw ter erkennen en te herkennen.


Schrijfster Saskia van Riet sprak over haar persoonlijke ervaring. Ze is auteur van het boek: “Ik mis Wanda” waarin ze haar ervaringen deelt over haar zus die gestorven is. Haar verdriet werd miskend. Haar omgeving reageerde: “het is voor je ouders het ergst, zorg goed voor hen.” De schrijfster kwam niet aan haar verdriet toe en komt veel later in haar rouwproces wat ze ook dan pas herkent. Het doet haar pijn dat de naam van haar zus niet meer wordt benoemd. Dit schijnt een bekend fenomeen te zijn dat zich afspeelt bij verlies van broer of zus. Saskia neemt haar route van verlies naar vrijheid in haarzelf. Het woord route heeft betekenis voor haar: elke letter. R=raakt de kern van verdriet, O=onderken het recht te hebben om te rouwen. U=uit je gevoel, T= toon wat je nodig hebt en E= empatisch omgaan met jezelf.

Saskia heeft een groot verantwoordelijkheidsgevoel voor anderen en een verwachtingspatroon. Ze kwam in een isolement toen haar zusje overleed. Hoe ga je om met de reacties van anderen? Ze kon dit niet aan. Nu terugkijkend adviseert ze anderen om niet weg te vluchten, maar de reis aan te gaan. Leef ten volle, ben trouw aan jezelf en leef jouw leven is haar motto. In het rouwproces is ook belangrijk wat de overledene wenst. Haar zus wilde dat ze door ging met haar leven.

Maart 2019

Anneke van Spaandonk

Blog: Doodsangst en Levensangst

In mijn praktijk kom ik het onderwerp doodsangst regelmatig tegen net als in mijn omgeving de afgelopen tijd. Wat is doodsangst eigenlijk? Is het angst voor de dood of is het angst voor het leven?
 
Doodsangst is de meest voorkomende angst van ons als mens.
We worden allemaal vroeg of laat geconfronteerd met de dood. Ik zie bij mijn cliënten dat het vaak angst is voor de eigen dood en angst voor het verlies van dierbaren. Bij een verlies van je dierbare is je eigen vergankelijkheid ineens dichtbij. Wanneer is jouw leven vervuld? Waar sta je voor? Helaas is niet voor iedereen een lang leven beschoren. Voor mezelf is het belangrijk wanneer ik aan mijn laatste levensfase ben, dat ik niet voor mezelf hoef te zeggen ‘had ik maar”. Een paar dingen in mijn leven zijn voor mij belangrijk zoals: mijn dochter stabiel en met zelfvertrouwen in de wereld te zetten, tijd nemen voor mensen waar ik van houd, en behulpzaam te zijn en rechtvaardig en mezelf te ontwikkelen.
 
Levensangst: voor de gemiddelde mens zijn dagelijkse dingen (zoals werken, boodschappen doen en presteren) geen probleem. Daarnaast kun je tegenslagen krijgen in het leven, die je overwint omdat je in oplossingen denkt. Voor menig anderen kan het leven behoorlijk zwaar zijn. Een bezoek naar de kapper kan al slapeloze nachten veroorzaken. Deze mensen lijden al aan het leven zelf. Dit is niet het grootste probleem maar wel dat ze het probleem niet inzien dat ze het leven als moeilijk ervaren. Ze vermijden situaties waar ze moeite mee hebben. Vermijding, de angst gaat gepaard met lichamelijke klachten (spanningshoofdpijn, darmkrampen, spierverkramping, ontstekingsreacties door verlaagde weerstand, huidaandoeningen en misselijkheid). Een andere manier van vermijding is de vlucht              in: gokken, internet, televisie enz. Een fikse verslaving aan deze middelen zorgt voor tussentijdse verdoving van de levensangst en versimpelt het leven omdat hij maar aan een ding hoeft te denken. Een andere vermijding is het piekeren: eindeloos nadenken over hoe het leven had kunnen zijn, hoe het nu zou moeten zijn, of het nog zou kunnen worden.
Het echte leven is vervangen door een fictief leven, waarin alles mogelijk is, maar niets hoeft. Een andere vorm van vermijding is de schuld van het levenslijden aan anderen toebedelen. Zoals bijvoorbeeld schuld te geven aan de maatschappij, de hormonen, de familie, de genen enz. Het toegeven dat het leven moeilijk is, is een belangrijke stap om te leren hiermee om te gaan. 
 
Mensen worstelen vaak met doodsangst wanneer er onopgeloste conflicten zijn. Ze willen deze graag opgelost hebben voordat hun einde in zicht is. Daardoor kunnen ze zich beter overgeven, meer ontspannen en werken naar hun dood.
 
Vaak is het de angst om niet het leven te leiden of te hebben geleid wat ze zouden wensen en voor ogen hebben. Filosoof Albert Camus ziet doodsangst als de vraag “of het leven de moeite waard is?”. 
 
De dood belicht het leven. De manier hoe je met eindigheid omgaat, bepaalt hoe je elke dag beleeft. Als je de dood in de ogen durft te kijken, kun je intenser van het leven genieten en vind je het leven meer de moeite waard. De angst voor de dood achtervolgt je dan niet meer.
 
Ik zie dit ook terug in mijn begeleiding van mensen die ernstig of chronisch ziek zijn, zij genieten dan veel bewuster en intenser van het leven. Ze doen de dingen die voor hen essentieel zijn. Zoals bijvoorbeeld veel tijd doorbrengen met hun dierbaren en of wensen of doelen behalen.
 
Hoe herken je doodsangst bij jezelf en bij anderen? Ik geef hier een opsomming van symptomen. In komende blogs zal ik deze symptomen verder beschrijven en uitwerken.
·         Mensen die jonger eruit willen zien dan hun ware leeftijd. Zoals de grijze haren verven, rimpels wegwerken.
·         Bang zijn dat ze hun leven niet ten volle hebben geleefd
·         Angst voor eigen dood en dierbaren
·         Vaak bij mensen die naar buiten zijn gericht en bezig zijn om bezittingen te vergaren en niet hoeven te richten op vergankelijkheid
·         Bij mensen die eenzaam zijn is de doodsangst groter
·         Vermijding van doodsangst zie je vaak in verslavingen 
Lichamelijke symptomen: 
·         Hoge adem/ hyperventilatie 
·         Verhoogde hartslag/ druk op de borst 
·         Trillen/ zweten 
·         Tintelingen/ droge mond/ duizeligheid 
·         Niet helder meer kunnen denken 
·         Het gevoel flauw te vallen/ dood te gaan

Triggers: 

De achtergronden voor angst voor de dood zijn o.a.
·         Angst om geen controle te hebben
·         Angst voor het onbekende
·         Angst om na de dood beoordeeld te worden (religie)
·         Angst voor lijden tijdens het doodgaan
·         Angst om afscheid te moeten nemen van iedereen die je lief is
 
Wat is voor jou belangrijk om in jouw leven te volbrengen? Wat wil je voor herinneringen ooit achter laten voor je dierbaren en voor anderen? Zoals Irvin Yalom zo mooi benoemt “de rimpelingen”, zoals wanneer je een steen in het water gooit en er kringen (rimpelingen) omheen ziet. Wat laat je ooit achter in het grote geheel? 

De facetten van rouw – Andante Café

zondag 10 februari, 13.00 – 16.00 uur (inloop vanaf 12.00 uur)
locatie: Andante Café, Karel Boddenweg 5
Deze interactieve lezing gaat over de theorie achter rouw, zoals: soorten gevoelens die er zijn, verschillende manieren van rouw, rouwverschillen tussen mannen en vrouwen en de verschillende rouwfases. Welke voorbeelden heb je met rouw in je ouderlijk gezin? Wat zijn jouw oplaadmomenten? Hoe belangrijk zijn deze? Hoe boor je jouw netwerk aan?
Over al deze vragen gaat verliestherapeut Anneke van Spaandonk met u in gesprek. Daarnaast geeft zij voorbeelden uit de praktijk en krijgt u opdrachten om meer inzicht te krijgen in hoe u hiermee om kunt gaan.
Therapeutisch harpiste Margaret Forrest verzorgd muziek tijdens de intermezzo’s.

Toegang en koffie/thee zijn gratis, wel graag vooraf aanmelden:
a.spaandonk@tele2.nl / 06 24157017

Blog: Weer een nieuw jaar...

2019

De kerstdagen zijn voorbij. Iemand vroeg mij welke jeugdherinneringen ik heb aan de kerst. Bij mij kwamen er meteen duidelijke beelden naar voren. We gingen met het gezin naar de nachtmis en daarna werd de tafel mooi gedekt met het mooiste servies in huis en aten we biefstuk. Het voelde als een fijne samenhorigheid met het gezin. Ik zie de kerstboom nog staan, samen met de kerststal. De gedachten waren ver weg en ineens zijn ze zo dichtbij. Wat zijn jouw vroege kerstherinneringen? Hoe vul je voor jezelf deze dagen nu in als volwassene?

Bijna beginnen we weer aan een nieuw jaar. Wat gaat het brengen? Ik vind het altijd spannend hoe het jaar eruit gaat zien. Wat gaat er op mijn pad komen? Welke intenties heb jij voor het nieuwe jaar? Wat neem je mee wat goed voelt, en wat laat je los wat niet meer werkt? Heb je moeite met loslaten? Persoonlijk vind ik het moeilijk om bepaalde dingen los te laten en ik heb soms weerstand tegen veranderingen. Ik zie dit ook in de praktijk bij mijn cliënten. Loslaten begint met accepteren dat het is zoals het is. Of veranderen wat je niet kan accepteren, als dat mogelijk is. Of zijn er ervaringen van het verleden die je nog dwars zitten? Heb je moeite met loslaten omdat je bijvoorbeeld iemand niet kunt vergeven? Vergeven doe je voor jezelf!  Wanneer je vasthoudt komt er geen beweging. Wanneer je loslaat kan er verandering komen. Ik voel vrijheid en rust als ik dingen loslaat.

Alle goeds voor het nieuwe jaar!

Blog: Eenzaamheid aanpakken, van overleven naar leven 

In een half jaar leerde mijn eenzame cliënte in een tiental sessies zichzelf beter kennen en kwam daardoor van overleven tot leven. Stilstaan bij de oorzaken van je eigen gedrag en die begrijpen blijkt een sleutel tot gewenste veranderingen.

30 september 2018

Een tijd geleden komt er een vrouw in mijn praktijk die er jong uitziet voor haar leeftijd. Ze had vele verliezen geleden in haar leven en kwam met de vraag dat ze van overleven naar leven wilde. 

Intuïtief komt bij mij in het kennismakingsgesprek naar voren dat ik niet meteen met haar de diepte in moet gaan. Maar stap voor stap moet ontdekken hoe ze nu overleeft en wat ze daarbij voelt. Wat voelt ze in haar lijf en welke emoties spelen daar een rol bij? En wat is leven dan? Welke beelden heeft ze daarbij? Wat voelt ze dan in haar lichaam? Zo wordt het voor haar duidelijk wat het negatieve beeld van overleven en het positieve beeld van leven is. Ze wordt zich meer bewust van signalen in haar lichaam en in haar gevoel.

Haar grootste last was dat ze zich eenzaam voelde. Aangezien deze vrouw al op leeftijd is kies ik er niet voor om direct al haar verliezen aan te kijken maar aan de slag te gaan met wat voor haar het belangrijkst is en waar ze nu in haar laatste levensfase mee verder kan. 

Ze wil meer echt contact hebben met mensen maar ervaart tot nu toe dat haar vriendschappen niet gelijkwaardig zijn. Ze stopt hier veel energie in. 

Samen kijken we wat haar aandeel hierin is. Ze blijkt erg zorgzaam te zijn voor haar vrienden maar niet zorgzaam genoeg voor zichzelf. Het blijkt samen te hangen met een onveilige hechting waardoor ze niet heeft geleerd om in relaties voor zichzelf op te komen en ook niet om haar grenzen aan te geven. Wanneer je een tekort aan liefde hebt gehad, zo ontdekt deze vrouw, wil je dat later bij een ander inhalen.

Deze vrouw speelt toneel en heeft met maskers gewerkt. Ze ervaart wat ze bij anderen teweegbrengt wanneer ze verschillende maskers draagt. Dit heeft haar veel inzichten gegeven.
We zijn stap voor stap gaan kijken hoe ze gelijkwaardige relaties kan opbouwen en we hebben dat ook in praktijk gebracht. Met vallen en opstaan heeft dit haar veel gebracht. Wanneer ze nu weer in dezelfde valkuil dreigt te vallen herkent ze dat en kan het dan aanpakken. Ze overleeft niet meer maar leeft weer, samen met vrienden.

 Rouwgroepen Praktische informatie 

De rouwgroep "Omgaan met rouw"  

De rouwgroep bestaat uit vijf avondbijeenkomsten van 2,5 uur. Data worden in overleg met de deelnemers vastgesteld.
Tijd: 19.30 t/m 22.00 uur.
Plaats: Bredaseweg 352, 5037 LG Tilburg


Kosten: € 225,- (inclusief materiaal, koffie en thee). Gedeeltelijke vergoeding via de ziektekostenverzekering is mogelijk afhankelijk van welke verzekeraar je hebt en of je een aanvullende verzekering hebt. Kijk ook bij "Tarieven".


Voel je jezelf alleen in je verdriet? Je hebt enige tijd geleden een naaste verloren. Bijvoorbeeld een ouder, je kind, je partner, een goede vriend. De aandacht die je (kort) na het overlijden en rondom de uitvaart kreeg, is weggeëbd. Iedereen vindt dat je gewoon door moet gaan met leven en misschien vind je dat zelf ook wel. Helaas lukt het je nog niet. 


Heb je het gevoel dat het leven gewoon af en toe stilstaat? Dat is niet gek. Door het overlijden van een dierbare wordt er een enorm beroep gedaan op jouw draag- en veerkracht. De hechte band die je had is in één keer verbroken. Je kunt niets meer vragen of delen met die persoon. Verlies van iets of iemand vertrouwds kan grote impact hebben.  


Geïnteresseerd of wil je meer informatie? Bel dan met 06-24157017 of stel je vraag via een email.  

Lezing zondag 9 september 2018: "Facetten van rouw"

Tijdens deze interactieve lezing neemt Anneke u mee naar de theorie achter rouw, zoals: soorten gevoelens die er zijn, verschillende manieren van rouw, het verschil bij rouw tussen mannen en vrouwen en de verschillende rouwfases. Welke voorbeelden heb je gehad met rouw uit jouw ouderlijk gezin? Wat zijn jouw oplaadmomenten? Hoe belangrijk zijn deze? Hoe boor ik mijn netwerk aan? Over al deze vragen zal Anneke met u in gesprek gaan.

Daarnaast geeft zij voorbeelden uit de praktijk en zullen we wat opdrachten doen om meer inzichten te krijgen hoe je hier zelf mee om kunt gaan.


Anneke, 1965, is counselor/verliesbegeleidster en is gespecialiseerd in verlies in de ruimste zin van het woord. Anneke heeft o.a.de opleiding “Land van rouw” afgerond en daarnaast aan de Academie Integrale mensenwetenschappen in Utrecht de counselor opleiding afgerond.


Graag aanmelden via a.spaandonk@tele2.nl of 06-241 57 017. Voor eventuele verdere informatie: www.stervenenrouw.nl of www.crematoriumtilburg.nl/agenda.


Andante Café is een initiatief van het Crematorium Tilburg. U bent in de ochtend vanaf 11.00 welkom als u alleen een kopje koffie of thee wilt komen drinken. De ontvangst van het middagprogramma is om 12.30 uur en we starten om 13.00 uur. We verwachten dat de eindtijd ca. 16.00 uur zal zijn. Er zijn geen entreekosten, koffie & thee is gratis. De bijeenkomst is in Andante Café in het park van het Crematorium Tilburg, Karel Boddenweg 5 te Tilburg (parkeerterrein rechts en dan het ronde gebouw achteraan).

Rouwgroepen

Voel je jezelf alleen in je verdriet? Je hebt enige tijd geleden een naaste verloren. Bijvoorbeeld een ouder, je kind, je partner, een goede vriend. De aandacht die je (kort) na het overlijden en rondom de uitvaart kreeg, is weggeëbd. Iedereen vindt dat je gewoon door moet gaan met leven en misschien vind je dat zelf ook wel. Helaas lukt het je nog niet.


 Heb je het gevoel dat het leven gewoon af en toe stilstaat? Dat is niet gek. Door het overlijden van een dierbare wordt er een enorm beroep gedaan op jouw draag- en veerkracht. De hechte band die je had is in één keer verbroken. Je kunt niets meer vragen of delen met die persoon. Verlies van iets of iemand vertrouwds kan grote impact hebben. 

 

Mensen die een groot verlies moeilijk kunnen verwerken, kampen sneller met klachten als:

Depressie

Lichamelijke klachten

Verlies van zingeving

Schuldgevoelens

Ze hebben sterk het gevoel dat ze dit verdriet en verlies alleen moeten dragen. Ze vinden geen aansluiting meer bij hun eerder zo vertrouwde omgeving.

Rouw kun je delen

 


Uit onderzoek blijkt dat het delen van rouw van groot belang is. Het delen van ervaringen hierover in een groep kan heilzaam zijn, vooral als er voldoende veiligheid en geborgenheid is. Het herkennen en delen van gevoelens en ervaringen van jou en anderen, kan je dichter bij jezelf brengen. Herkenning vinden bij anderen die hetzelfde hebben doorgemaakt, helpt het perspectief te verruimen..Op den duur kan het verlies een plaats krijgen in het dagelijkse leven van de rouwende.

 

Rouwgroep: Omgaan met rouw

Om die redenen organiseert Counseling Innerlijke Kompas een serie van vijf bijeenkomsten om rouw deelbaar te maken. Tijdens deze bijeenkomsten staan we stil bij de volgende vragen:

  • Hoe kan ik mijn omgeving aanspreken?
  • Hoe kan ik met mijn schuldgevoel omgaan?
  • Hoe heeft mijn leven weer zin?
  • Wat kan ik doen met mijn eenzaamheidsgevoel?
  • Hoe kom ik door dit rouwproces heen?
  • Gaat het verdriet ooit over?
  • Hoe kan ik de verbinding met mijn omgeving (weer) maken?
  • Hoe kan ik mijn verlies integreren in mijn dagelijks leven?
  • Hoe maak van ik van mijn alleen-gevoel weer een wij-gevoel?
  • Hoe lang duurt dit proces?

 

Hoe zien die bijeenkomsten eruit?

We gaan onder andere aan de slag met:

  • Verhalen, oefeningen en opdrachten waarin je rouw herkent, ervaren en gedeeld kan worden.
  • Proces van rouw inzichtelijk maken waaronder ook theoretische achtergronden daarvan.
  • Het verschil herkennen van rouwen tussen mannen en vrouwen.
  • Inzicht geven in het aanboren van hulpbronnen.
  • Het zien van en een beroep doen op je netwerk.

Begeleiding

De groep wordt begeleid door twee professionele therapeuten die gespecialiseerd zijn in het omgaan met verlies en rouw en ook ervaringsdeskundigen zijn.

Jimdo

You can do it, too! Sign up for free now at https://jimdo.nl/